Doradztwo zawodowe dla niepełnosprawnych.
Największe problemy z bezrobotnymi.
Pierwszy - osoby, które szukają pracy nie chcą się przekwalifikować. Nie chcą obniżyć swoich aspiracji. Są przywiązanie do tego, co w życiu robiły, w czym były dobre. Należy pamiętać jednak, że w przypadku dużego bezrobocia - rynek dyktuje warunki, a w nowej pracy można przecież awansować.                                                                                          Drugi - bardzo często bezrobotni, mając propozycję pracy w innym mieście, nie chcą zmienić miejsca zamieszkania, wolą być bezrobotnymi niż się przeprowadzić.                         Trzeci - osoby przywiązują się do etatów i nie biorą pod uwagę samozatrudnienia.             Coraz częściej różne firmy zatrudniają osoby do wykonania konkretnego zadania. Warunkiem jest prowadzenie własnej działalności.                                                                                                           W przypadku osób niepełnosprawnych występuje jeszcze nadmierna gotowość do akceptacji statusu biernego „inwalidy – rencisty”.
W przezwyciężaniu tych barier ważnym elementem jest profesjonalne doradztwo zawodowe. Jest to czynnik o tyle istotny, że uruchamia mechanizm inwestowania w kapitał ludzki osób niepełnosprawnych. Inwestowanie w ludzi poprzez kształcenie i doskonalenie zawodowe podnosi ich poziom wiedzy, rozwija świadomość i buduje właściwą motywację, kształtuje postawy aktywności, rozwija zainteresowania, zapewnia ich przydatność na zróżnicowanych stanowiskach, uczy kooperacji i współdziałania. Poradnictwo zawodowe jest pierwszym etapem rehabilitacji zawodowej. Jest procesem polegającym na udzielaniu pomocy osobom z ograniczoną zdolnością do pracy w podjęciu decyzji zawodowej, czyli wyborze odpowiedniej kariery zawodowej.  W przypadku osób z niepełną sprawnością należy mówić raczej o doradztwie rehabilitacyjnym, lub tez doradztwie rehabilitacyjno- zawodowym, które charakteryzuje się innymi cechami aniżeli poradnictwo ogólne. Jest specyficzne, ze względu na dwie grupy czynników:
	1. podmiot oddziaływania, jaką jest sama osoba niepełnosprawna, będąca klientem o bardzo zróżnicowanym stopniu, w jakim uszkodzenie czy dysfunkcja, jakiegoś układu zaczyna ograniczać czynności zawodowe zależy częściowo od przyczyny i rodzaju samego uszkodzenia, częściowo od charakteru pracy, częściowo- a niekiedy przede wszystkim – od znaczenia i wagi, jaką dany człowiek przypisuje własnej pracy w całokształcie swojego życia.
	2. miejsce pracy i kontekst sytuacyjny zatrudnienia. Z jednej strony dotyczy to postaw pracodawców i reakcje współpracowników. Z drugiej technicznego przystosowania stanowiska, czy środowiska pracy. Warto pamiętać, że to nie osoba niepełnosprawna ma się dostosowywać do stanowiska, ale należy jej pomóc w dostosowaniu stanowiska do jej możliwości psychofizycznych.
Jest to proces pomagający osobie niepełnosprawnej zrozumieć jej problemy i możliwości oraz wykorzystać osobowe i środowiskowe uwarunkowania tak, aby przyczyniły się one do jej przystosowania osobistego, społecznego i zawodowego. Opiera się on na trzech kardynalnych zasadach:
•	równości w dostępie do rozwijania własnych możliwości, 
•	ujmowania osoby niepełnosprawnej jako całości, bez dzielenia jej na “części”, na przykład: fizyczną, społeczną, umysłową, zawodową itd.;
•	 traktowanie osoby niepełnosprawnej jako indywiduum, z takimi też jej relacjami na niepełnosprawność.
Proces ten powinien rozpocząć się już w gimnazjum, gdzie uczniowie otrzymują informacje         o szkołach średnich a w szkołach średnich odpowiednio o szkołach policealnych i wyższych – masowych, a także, w razie potrzeby, o placówkach edukacji specjalnej i realizujących programy kształcenia integracyjnego. Uzyskują wówczas także ogólną wiedzę o zawodach. Osobą udzielającą informacji zawodowych na tym etapie jest nauczyciel. Idealną sytuacją byłoby istnienie w każdej szkole Szkolnego Ośrodka Kariery, gdzie pracują szkolni doradcy, tak jak to ma miejsce w specjalnym Ośrodku nr 2 w Przemyślu. Osoby dorosłe mogą korzystać z pomocy doradców zawodowych zatrudnionych w urzędach pracy oraz                         z tworzonych przez Krajowy Urząd Pracy  - Centrów Informacji Zawodowej.
	Poradnictwa zawodowego potrzebują osoby w różnym wieku i z różnych powodów,                 a mianowicie:
	1) młodzież niepełnosprawna, która staje przed wyborem odpowiedniej szkoły zawodowej, uczelni lub innej formy przygotowania do pracy zawodowej i nie wie, jaki zawód jest dla niej najbardziej odpowiedni;
	2) dorosłe osoby niepełnosprawne, wymagające rehabilitacji zawodowej, które nie mają przygotowania do pracy i dotychczas nie było aktywne zawodowo lub w czasie zatrudnienia stały się niepełnosprawnymi i wymagają zmiany zawodu.
	W odniesieniu do każdej z tych grup osób poradnictwo zawodowe będzie przebiegać        w nieco odmienny sposób, albowiem ich sytuacja zawodowa jest różna i w rozwiązywaniu ich problemów zawodowych muszą być brane pod uwagę indywidualne czynniki.
	Udzielenie przez doradcę prawidłowej porady zawodowej powinno poprzedzać poznanie możliwości zawodowychosoby niepełnosprawnej, ubiegającej się o poradę oraz poznanie wymagań różnych zawodów i stanowisk pracydostępnych na rynku pracy. 
	Poznanie możliwości zawodowych danej osoby, czyli jej możliwości fizycznych, psychicznych i społecznych potrzebnych do wykonywania pracy w ogóle, w konkretnym zawodzie lub na konkretnym stanowisku pracy następuje w wyniku oceny zdolności do pracy. Drugim warunkiem udzielenia prawidłowej i rzetelnej porady zawodowej jest znajomość przez doradcę zawodowego wymagań różnych zawodów i stanowisk pracy oraz możliwości ich adaptacji do specyficznych potrzeb różnych grup osób niepełnosprawnych. Zgodność wymagań konkretnego stanowiska pracy, przy uwzględnieniu możliwości jego przystosowania, z  cechami kandydata pragnącego je wybrać daje szansę na udzielenie trafnej porady zawodowej.
	Pomoc doradcy zawodowego polega przede wszystkim na:
1. Przekazaniu osobie niepełnosprawnej informacji o zawodach, ułatwiających jej samodzielne podjęcie optymalnej dla siebie decyzji zawodowej, a w szczególności dotyczących:
- możliwości szkolenia i kształcenia zawodowego z uwzględnieniem rodzaju i stopnia uszkodzenia sprawności organizmu danej osoby;
- różnych zawodów i specjalności oraz stawianych przez nie wymagań fizycznych (biologicznych) i psychicznych oraz wskazań i przeciwwskazań do ich wykonywania;
- możliwości uzyskania zatrudnienia w danym zawodzie czy specjalności na lokalnym rynku pracy;
- przepisów regulujących sprawy rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia osób niepełnosprawnych;
2. Udzieleniu porady zawodowej, w formie profesjonalnej opinii i sugestii, które pozwolą zainteresowanemu podjąć optymalną decyzję zawodową. Doradca zawodowy czyni to na podstawie:
- przeprowadzonych badań – oceny zdolności do pracy umożliwiającej poznanie możliwości i ograniczeń zawodowych osoby niepełnosprawnej,
- analizy i rozeznania indywidualnych szans zawodowych danej osoby na lokalnym rynku pracy;
- własnej wiedzy i doświadczenia, dotyczącego problemów związanych z podejmowaniem przez osoby niepełnosprawne pracy zawodowej.
	W praktyce obie formy pomocy w  wyborze odpowiedniego zawodu wzajemnie się przeplatają i uzupełniają. Doświadczenie uczy, że osoby niepełnosprawne, obok informacji zawodowej, oczekują częściej konkretne porady zawodowej.
	Decyzja zawodowa, którą osoba niepełnosprawna podejmuje w procesie poradnictwa zawodowego, może dotyczyć:
1) wyboru zawodu, czyli kierunku szkolenia lub kształcenia zawodowego odpowiadającego jej możliwościom psychofizycznym, zdolnościom, preferencjom, zainteresowaniom i aspiracjom zawodowym;
2) podjęcia pracy, czyli rodzaju i formy zatrudnienia, odpowiadającej jej możliwościom i uzyskanym kwalifikacjom;
3) przekwalifikowania, czyli zmiany zawodu, specjalności lub warunków pracy, w przypadku osób, które stały się osobami niepełnosprawnymi w okresie aktywności zawodowej i nie mogą kontynuować zatrudnienia w dotychczasowym zawodzie lub w dotychczasowych warunkach.
	Wybór zawodu ma znaczenie dla każdego człowieka, jednak dla osób niepełnosprawnych jest to szczególnie ważna decyzja życiowa. One bowiem z reguły napotykają więcej problemów z optymalnym wyborem zawodu, niż osoby pełnosprawne.
1. Osoby niepełnosprawne mają zwykle, choć w różnym stopniu i zakresie, to jednak ograniczoną zdolność do pracy, na skutek obniżenia sprawności funkcjonalnej organizmu, co powoduje, że trudniej im samodzielnie ocenić swoje możliwości zawodowe i pozycję na rynku pracy.
2. Bardzo często osoby niepełnosprawne nie osiągają takiego ogólnego poziomu rozwoju zawodowego, jaki mogą osiągnąć osoby pełnosprawne, nie mają ukształtowanego własnego JA zawodowego, czyli obrazu swoich możliwości i poglądów na przyszłość zawodową. Zwykle mają także braki w ogólnych umiejętnościach stanowiących podstawę szkolenia lub kształcenia zawodowego oraz brak doświadczenia w pełnieniu różnych ról zawodowych, które częściej posiada młodzież pełnosprawne, kiedy staje przed podjęciem decyzji, dotyczącej swojej kariery zawodowej.
3. Osoby niepełnosprawne z reguły mają także utrudniony dostęp do informacji zawodowej – cechuje je mniejsza znajomość wymagań różnych zawodów i stanowisk pracy oraz mniejsze rozeznanie rynku pracy, gdyż nie wszyscy uczestniczą w procesie orientacji zawodowej.
4. Podjęcie niewłaściwej lub przypadkowej decyzji zawodowej ma dla osób niepełnosprawnych poważniejsze konsekwencje niż dla pełnosprawnych. Są bowiem narażone na zbędny wysiłek związany z uzyskaniem kwalifikacji zawodowych, który następnie nie owocuje możliwością podjęcia pracy. Rozczarowanie i stresy z tego powodu mogą w konsekwencji prowadzić do rezygnacji z dalszej rehabilitacji zawodowej i aktywności zawodowej.
	Właśnie  ze względu na te specyficzne okoliczności tak wielką rolę w procesie rehabilitacji zawodowej przypisuje się poradnictwu zawodowemu. Od dobrej porady zawodowej, udzielonej osobie niepełnosprawnej po bardzo dokładnym zbadaniu i analizie wszystkich możliwych czynników zależy pomyślny wybór i sukces zawodowy w każdym konkretnym przypadku.
Ocena możliwości psychofizycznych osoby niepełnosprawnej.
	Dla właściwego zatrudnienia osoby niepełnosprawnej konieczne jest spełnienie dwóch podstawowych warunków:
•	Dokonanie prawidłowej oceny jej możliwości psychofizycznych, określenie wydolności i możliwości podjęcia przez nią pracy zawodowej, uwzględniając wykształcenie, predyspozycje fizyczne i psychiczne, aspiracje życiowe i preferencje zawodowe;
•	Dokonanie właściwej oceny i adaptacji przeznaczonego dla niej stanowiska pracy, zgodnie z wymaganiami tej osoby.
	Tak więc podjęcie pracy zawodowej przez osobę niepełnosprawną łączy się zazwyczaj z koniecznością uzyskania wielu informacji zarówno o niej samej, jak i o stanowisku, na którym ma pracować. Na tej podstawie powinien być dokonany dobór stanowiska pracy, uwzględniający specyficzne potrzeby konkretnej osoby.
	Informacje o osobie niepełnosprawnej, niezbędne w procesie poradnictwa zawodowego . można ująć w kilka podstawowych grup:
•	Diagnoza lekarska , przebieg rehabilitacji medycznej, rokowanie, przeciwwskazania do pracy zawodowej,
•	Ocena ogólnej wydolności fizycznej i możliwości psychofizycznych,
•	Własna ocena możliwości podjęcia pracy,
•	Motywacje
•	Kwalifikacje i predyspozycje zawodowe.
Pierwszą z istotnych dla doradcy zawodowego jest informacja o przeciwwskazaniach do pracy zawodowej, a więc czynnościach, których zgłaszająca się osoba niepełnosprawna nie może z uwagi na stan zdrowia wykonywać oraz warunkach środowiska, w których nie może pracować. Można to nazwać orzecznictwem negatywnym.
        Kolejna, równie ważna kwestia to określenie możliwości psychofizycznych osoby niepełnosprawnej, a więc odpowiedź na pytanie, co może i w jakim zakresie robić, wykorzystując zachowane sprawne funkcje. Takie orzecznictwo pozytywne obejmujące ocenę psychofizyczną osoby ubiegającej się o pracę powinno być nieodzownym elementem poradnictwa zawodowego i dalszej rehabilitacji zawodowej, wykluczającym przypadkowość działania oraz stanowić powinno podstawę profilaktyki pogłębiania się istniejących dysfunkcji i nabywania nowych. Ocena możliwości psychofizycznych osób niepełnosprawnych powinna:
•	ułatwić wybór ewentualnego dalszego kształcenia  zawodu, stanowiska pracy lub czynności zawodowych osób mających podjąć pracę,      
•	stanowić element prawidłowo prowadzonej rehabilitacji zawodowej i społecznej,
•	zabezpieczyć przed pogłębianiem się istniejących dysfunkcji bądź tworzeniem się nowych, związanych z niedostosowaniem miejsca pracy do możliwości osoby niepełnosprawnej.
	Ocena  zdolności do pracy obejmująca poznanie warunków fizycznych, psychicznych                   i społecznych powinna być dokonywana dwutorowo – w formie oceny obiektywnej, dokonywanej przez zespół diagnostyczno-orzekający przy pomocy opracowanych, ujednoliconych testów badawczych oraz w formie subiektywnej, czyli własnej oceny swoich możliwości. Oceny te, wbrew pozorom, nie muszą się pokrywać. Osoby mające dużą, istotną motywację do podjęcia pracy zawodowej i aktywności życiowej mogą oceniać swoje możliwości wyżej, niż zespól wydających obiektywny werdykt na podstawie badań testowych i odwrotnie.
Poznanie subiektywnej oceny możliwości psychofizycznych osoby niepełnosprawnej, jej motywacji, obaw, oczekiwań i preferencji zawodowych odnoszących się zarówno do dalszego kształcenia, jak i wyboru stanowiska pracy powinno być jednym z elementów decydujących         o wyborze kierunku aktywności zawodowej i o formie proponowanej pomocy., Bardzo istotny jest bowiem udział samej osoby niepełnosprawnej w podejmowaniu decyzji co do jej przyszłych losów zawodowych. Pomyłka w tym zakresie, czyli wybór niewłaściwego szkolenia, zawodu lub miejsca pracy może mieć niekorzystne konsekwencje, znaczenie poważniejsze niż dla osób pełnosprawnych.
	Drugim warunkiem udzielenia prawidłowej porady zawodowej osobie niepełnosprawnej jest znajomość wymagań poszczególnych zawodów i stanowisk pracy. Dokonuje się to na podstawie analizy pracy na reprezentatywnych stanowiskach pracy. Taka charakterystyka stanowiska bądź zawodu jest niezbędna do podjęcia decyzji, czy wymagania stawiane przez miejsce pracy odpowiadają aktualnym lub potencjalnym możliwościom osoby niepełnosprawnej. Istnieje więc konieczność posiadania przez doradców zawodowych odpowiednich, aktualnie opracowanych charakterystyk zawodów. Charakterystyki taki znajdują się w „Przewodniku po zawodach” lub w teczkach informacji o zawodach.
	Warunkiem prawidłowego zatrudnienia jest poznanie zachowanych sprawności                  i możliwości osoby niepełnosprawnej oraz poznanie wymagań stanowiska pracy lub przewidzianego dla niej zawodu. Tak więc po uzyskaniu właściwej, pełnej, obiektywnej              i subiektywnej oceny możliwości psychofizycznych osoby niepełnosprawnej kolejnym etapem jest znalezieni optymalnego miejsca pracy bądź modernizacja lub dostosowanie wybranego środowiska. Dopasowanie tych dwóch elementów jest konieczne, aby istniejące dysfunkcje nie ulegały pogłębieniu i nie tworzyły się nowe, spowodowane rozbieżnością pomiędzy możliwościami a istniejącymi warunkami w miejscu pracy. Dobrze dobrane stanowisko pracy, spełniające zakładane wymogi i oczekiwania może mieć charakter terapeutyczny                          i usprawniający.